Laatst ontlokte een begankenis bij de piot een diepgaand geopolitiek inzicht over socio-culturele diversiteit.

Het begint met een overlijdensbericht op Social Media. De vader van een vage vriend, een mede HD-minnaar en een schier leeftijdsgenoot is niet zo geheel onverwacht gestorven. De begrafenisdienst vindt plaats in een katholieke kerk met een rooms ronkende naam ergens in een voorstad van Lille. Na het lezen van de rouwtekst weet de piot dat aanwezig zijn op deze plechtigheid het enig juiste handelen is. Mijn Groote Liefde geeft hem volmondig gelijk. “Als je voelt dat je daar moet zijn, dan moet je ook gaan,” drukt zij hem op het hart. Hoewel zij misschien een verborgen agenda heeft, bevroedt de piot, waarbij ze hem liever een uur ver weg heeft zodat zij ongestoord met stofzuiger en stoomreiniger haar ding kan doen.

Hoewel op weg naar Lille de ene na de andere file zich gretig aanbiedt, draait Het Zwarte Monster keurig op tijd het kerkplein op en start de piot het zoeken naar een veilige parkeerplaats. Als snel besluit hij zich het stationeergedrag van de locals eigen te maken, zij het met enige schroom. Het derwijze stallen van de automobiel is in de Noord–Vlaemsche gouw niet alleen sociaal onaanvaardbaar, maar ongetwijfeld overal illegaal en daarom voelt het nogal étrange.

De piot is veel te vroeg geland. Om de tijd de doden (en ook een dreigende sanitaire nood te lenigen) besluit hij ergens een koffie tot zich te nemen. Op de hoek van het kerkplein resideert een drankgelegenheid die naadloos zou opgaan in het decors van het geboortedorp van de piot, een fors handvol kilometers aan de andere kant van De Schreve. Aan de overkant van de straat torst een gevel die zo typische licht hellende rode dubbele kegel. In een nano-seconde neemt de piot een beslissing en stapt de Bar-Tabac binnen.

In de lange zaal pronkt op de rechter hand een traditionele “zinc“, met aan de deur de tabak-comptoir, op het einde een expresso-machine en daartussen de spoelbak en de tapkranen. Aan de andere kant leunen een handvol tafeltjes tegen de zijmuur. Omdat hij de komende nacht de slaap wil vatten, bestelt de piot een “café allongé“. De koffie is al bij al toch redelijk pittig met een vleugje bitterheid zonder daarom rauw te proeven. Na een paar slokken en een kort toiletbezoek ziet de piot vanop zijn barkruk een bekende het kerkplein opwandelen. Tijd om af te rekenen.

De piot weet dat minstens het komende anderhalf uur de voertaal Frans zal zijn, maar dat deert hem niet. Hij verliest zich graag in “vreemde” talen, om zo zijn nieuwsgierige geest dichter te brengen bij de ziel van andere, doorgaans boeiende gemeenschappen.

De jeugdige kleindochter van de overledene begroet de piot. Ze is verrukt hem te zien, zegt ze, en maakt aanstalten een kus te geven. De piot buigt het hoofd en geeft haar een enkele zoen op de wang, zoals dat in zijn streek gebruikelijk is. Bij het terugtrekken ziet hij het meisje aarzelend het hoofd neigen. Wanneer de piot eindelijk beseft dat zij naar haar gebruik een links-rechts-kus verwacht, is het momentum reeds voorbij. Wanneer nog andere vrouwelijke “Nordisten” hem begroeten, bezigt de piot wél het juiste format.

“Ik vergeet altijd hoeveel kussen ik moet geven,” verontschuldigt hij zich, maar dan in het Frans.

Een oudere Franse dame die erbij gekomen is, weet het: “Oui. Je sais. In Frankrijk is dat vaak ingewikkeld. Soms is het twee, soms is het drie, soms is het vier.”

“Ik weet dat het in de Provence drie zijn,” pikt de piot daarop in en de dame kopt de voorzet binnen: “Maar daar beginnen ze dan weer aan de andere kant: rechts-links-rechts.”

De piot knikt en blikt naar het kerkportaal waar steeds meer bezoekers toestromen. Nieuwsgierig vraagt hij zich luidop af hoe in Noord-Frankrijk de rouwenden een overledene naar de laatste rustplaats begeleiden. Ongeveer een jaar geleden zag hij op een begankenis in Le Midi hoe de aanwezigen op het kerkplein wachtten totdat de kist het dorpskerkje was binnengedragen vooraleer zelf het schermerduister op te zoeken, terwijl het in zijn dorp net andersom is. Daarna ging een priester voor in enkele schaarse liturgische passages. Daartussen deden de vele toespraken, getuigenissen en afscheidsredes meer denken aan een burgerlijke afscheidsplechtigheid.

Per kerende verneemt de piot snel hoe een uitvaart in het diepe zuiden van West-Vlaanderen bijzonder onaards overkwam bij een van zijn gesprekpartners. De piot was er toen bij en kan dat beamen. Dat de overledene geboren en getogen was in een foorkramersfamilie, zal ook wel een rol gespeeld hebben, vermoedt hij. Ook het feit dat de crematie vóór de kerkdienst plaatsvond, duidt de (Frans-)man als bizar.

De corbillard komt eraan en zonder veel poespas volgt de aanwezige familie de lijkkist de kerk in. Het sein voor iedereen die nog niet binnen is, om op hun beurt een plaatsje te zoeken in de tempel.

De liturgie lijkt zich aan de dienen als een klassieke kerkdienst: er is een orgel, er is een spreekgestoelte en er is een altaar met alles erop en eraan. Wat ontbreekt is een priester. Twee ogenschijnlijke lekendames gaan voor. Wat volgt lijkt heel sterk op wat de piot een hele hap zuidelijker in La Douce France meemaakte, maar dan met meer nadruk op het religieuze zonder dat geestelijke in de buurt is.

Later, in de wagen op de terugweg naar de Via Properità, denkt de piot na over het gebeuren, over regionale verschillen inzake zoenbegroetingen, begrafenisrituelen, parkeergewoontes, cafébezoek en andere protocollen. Taal, cultuur en sociale gebruiken kunnen van plek tot plaats sterk afwijken, en veel afstand is daar niet voor nodig. Zelf mocht de piot bijvoorbeeld meemaken dat de taal in een stad, zowel naar uitspraak en accenten, als naar syntax en vocabularium, sterk kan verschillen van een dorp een boogscheut verderop, laat staan een cruise missile strike verder. En dat kan je doortrekken voor alle menselijke interacties, beseft hij.

Aficionado’s weten het wel: soms maakt het brein van de piot rare bokkesprongen. Daar is echt niet veel voor nodig, ook nu weer.

Met enige deernis moet hij denken aan het soort mensen dat natie en nationaliteit wil koppelen aan taal en socio-culturele bijzonderheden. Dat zou inhouden dat op basis van begroetingen en begrafenissen het vlakke land tussen Schelde en Seine zich laat opsplitsen in entiteiten die zelden het niveau van de huidige bestuurlijke arrondissementen overstijgt. In Brugge en Oostende heersen andere sociale en culturele gebruiken en de mensen spreken er een andere taal. Horen deze gemeenten dan aparte naties te zijn, naar analogie van de stadsstaten uit een ver verleden? Het hanteren van een zogenaamd “Algemeen Idioom” als separator lost dit niet op, integendeel, want hiermee komt elke taal-overschrijdende culturele en sociale uiting in het gedrang. Wat met de verbondenheid van mensen die door hun Lingua Franca gescheiden zijn?

Meer dan ooit is de piot overtuigd dat een staat enkel een administratieve en organisatorische handigheid is, om samenlevingen en maatschappij te ondersteunen en naar een hoger niveau te tillen. In een niet zo ver verleden vonden lokale politici de “intercommunale” uit. Deze bestuurlijke samenwerking bood de dorpspolitici de mogelijkheid tot efficiënter en doeltreffender beleid. De golf gemeentelijke fusies kon deze vorm van samenwerking niet doodknijpen. Ergens ziet de piot de Europese Unie als een super-intercommunale. Hij kan alleen bevroeden waarom zoveel nationalisten dat overkoepelend vehikel haten. Is het omdat de EG hun lokale micro-macht reguleert of omdat de samenwerking hun ongelijk bewijst op vlak van sociaal-culturele eigenheid? Valt de wereld en de geopolitiek echt op te splitsen in patriotten die diversiteit omarmen en xenofobe nationalisten die hun vrijheid hoger inschatten dat die van een ander? De piot heeft alvast zijn keuze gemaakt.

Diversiteit, varianten en eigen gebruiken: het zijn menigerlei kruiden in de socio-culturele keuken. Soms pittig, soms geurig, maar altijd smaakversterkend.