Symboliek

Laatst vond ik bij het opruimen een oude, lichtjes vergeelde foto.

De sepia-sluier op het kiekje is authentiek en niet het resultaat van een of andere digitale beeldbewerking. Het vlieden der jaren doet wat met mensen en dingen, ook met fotopapier.

De afdruk is een pareltje en lijkt (bedrieglijke) de eenvoud zelve. Een heer tilt behoedzaam een kleuter op zijn rechter schouder. Beiden lachen naar de lens, de meneer geamuseerd, het kind eerder aarzelend. De achtergrond verraadt een sombere omgeving – misschien is het herfst.

RikPaWintein

De peuter op de foto, dan ben ik. Die man is mijn pa. Samen blikken we in de lens van een collega-onderwijzer van mijn vader, toen reeds een semi-professionele fotograaf die mij later de liefde voor schrijven met licht bijbracht. Eerder dit jaar overleed mijn vader. Zijn collega is drie jaar geleden gestorven.

Het schouwspel is doorregen van symboliek en lijkt op verschillende niveau’s een zoekplaatje met verborgen en versleutelde boodschappen. Als een bericht uit het verleden zet deze foto aan tot nadenken over het heden en de toekomst.

Pa zet zijn schouder onder mij – het is een beeld dat ik op een of andere reden associeer met godvruchtige tableau’s. Wat de religieuze symboliek van die pose is weet ik niet en ontgaat mij. In mijn ogen lijkt het alsof mijn vader zijn schouders zet onder mijn toekomst, alsof hij voor de buitenwereld zijn trots en zijn geloof in mij uitbazuint. Het kind bouwt verder op de nalatenschap. De krullen heb ik alvast doorgegeven aan mijn kinderen.

Wie mij kent is niet verbaasd dat de kledij mijn aandacht trekt. In die tijd heette het erg modern te zijn, vandaag noemen we dat retro of vintage. Opvallend in de stropdas, het wit hemd en de klassieke trui met v-hals van mijn vader. Als mijn geheugen mij niet in de steek laat, is de foto genomen op een zaterdagnamiddag na school (ja kindjes, er was een tijd dat op zaterdagochtend de schoolpoorten kortstondig open gingen). Mijn vader was hoofd van de dorpsschool –  “Meester Wintein” – en bij het zien van die deftige das met dubbele knoop herinner ik mij dat destijds de onderwijzers en leraars een kostuum droegen. Het duurde tot de “grote school” voor daarin aarzelend verandering kwam (hoewel: in mijn laatste jaar secundair onderwijs kreeg ik turnles van een strenge heer in maatpak…). Wat vandaag voor veel mensen een uiting van klasse en centen is, was toen een vorm van respect tonen.

Het scapulier dat voor mijn streepjestrui bengelt, ontlokt mij een vertederende glimlach. Het gouden ding heb ik nog steeds, veilig opborgen in een kartonnen doosje in een lade samen met andere herinneringen en souvenirs. Het hangertje was het destijds traditioneel cadeautje van mijn dooppeter en -meter. Mijn zuster heeft er net zo eentje. En dat is grappig, want we waren (en zijn nog steeds) alles behalve een familie van pilarenbijters. Integendeel. Zo voor de vuist weg zie ik er vooral de hand van de grootmoeders in: die kregen hun onderricht exclusief van nonnen en zoiets laat sporen na.

De achtergrond van de foto toont een sombere en sobere kaalheid. Er is nog geen spoor van de weelderige struikengroei die vandaag de tuin van mijn ouderlijk huis zo populair maakt bij mijn neefjes (en hun kinderen). Vanop de schouder van mijn vader kon ik die dag de contouren van het dorpsstationnetje zien. Een handvol jaren later maakte een verkaveling dat onmogelijk. De graanvelden verdwenen en in de plaats groeiden macadam, bakstenen en grasperken. Voor kampementen uit twijgen, takken en karton is er geen plaats meer.

Ook het grijze betonnen blok links in beeld is verdwenen. Die bunker uit de tweede wereldoorlog was naast een geliefd speelterrein naargelang de bron oorspronkelijk een veldhospitaal of een commando-centrum. Op de betonnen plaat voor de ingang heeft volgens de legende de familie Pfaff (jawel: van en met J.M.) in hun woonwagen gebivakeerd tijdens een van die winters dat de stenen uit de grond vroren. Op een dag kwamen potige kerels met zware drilboren en dynamiet het oorlogsreliek wegvegen. Samen met andere kazematten in de wijde omgeving van het dorp, staat en stond het wel symbool voor de impact die de vreselijke wereldbrand had op mijn jeugd. De passage van “den Duits” zinderde na in alle verhalen, in het doen en laten van de dorpsgemeenschap en onze familie. Het verklaart voor een deeltje mijn aversie voor alle vormen van nationalisme.

Over dit alles ga ik eens wat dieper nadenken, met een notaboekje bij de hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.